రసాయన బంధం

భావన కోర్

అయానిక్ నుండి సహసంయోజక బంధం వరకు — VSEPR మరియు సంకరీకరణం.

సంకరీకరణం — వేగంగా గుర్తించడం
సంకరీకరణ సంఖ్య = σ బంధాలు + ఒంటరి జంటలు (కేంద్ర పరమాణువుపై)

      సంఖ్యసంకరీకరణంరూపంఉదాహరణ
2spసరళ రేఖ (180°)BeCl₂, CO₂, C₂H₂
3sp²సమతల త్రిభుజ (120°)BF₃, SO₃, C₂H₄
4sp³చతుర్ముఖి (109.5°)CH₄, NH₃, H₂O
5sp³dద్విత్రిభుజ ద్విపిరమిడ్PCl₅, SF₄
6sp³d²అష్టముఖి (90°)SF₆, PCl₆⁻

సంఖ్య	సంకరీకరణం	రూపం	ఉదాహరణ
2	sp	సరళ రేఖ (180°)	BeCl₂, CO₂, C₂H₂
3	sp²	సమతల త్రిభుజ (120°)	BF₃, SO₃, C₂H₄
4	sp³	చతుర్ముఖి (109.5°)	CH₄, NH₃, H₂O
5	sp³d	ద్విత్రిభుజ ద్విపిరమిడ్	PCl₅, SF₄
6	sp³d²	అష్టముఖి (90°)	SF₆, PCl₆⁻

VSEPR సిద్ధాంతం

ఎలక్ట్రాన్ జంటలు ఒకదాన్ని ఒకటి వికర్షించుకుని గరిష్ఠ దూరంలో ఉంటాయి.

వికర్షణ క్రమం: ఒంటరి జంట-ఒంటరి జంట > ఒంటరి జంట-బంధ జంట > బంధ జంట-బంధ జంట

NH₃: sp³ కానీ ఒంటరి జంట వికర్షణ వల్ల కోణం 107°

H₂O: sp³ కానీ 2 ఒంటరి జంటలు వల్ల కోణం 104.5°

అయానిక్ మరియు సహసంయోజక బంధాలు

అయానిక్ బంధం: ఎలక్ట్రాన్ బదిలీ. లోహం + అలోహం. ఉదా: NaCl, MgO

సహసంయోజక బంధం: ఎలక్ట్రాన్ పంచుకోవడం. అలోహం + అలోహం. ఉదా: H₂, Cl₂

సమన్వయ బంధం (Dative): ఒకే పరమాణువు నుండి రెండు ఎలక్ట్రాన్లు. ఉదా: NH₄⁺, H₃O⁺

బంధ ధ్రువత మరియు వైద్యుతృణాత్మకత

వైద్యుతృణాత్మకత: పౌలింగ్ స్కేల్. F (4.0) > O > N > Cl > C > H > (ఎడమకు తగ్గుతుంది)

బంధ ధ్రువత: రెండు పరమాణువుల మధ్య వైద్యుతృణాత్మకత అంతరం ఎక్కువైతే బంధం అధిక ధ్రువత కలిగి ఉంటుంది.

అణు ద్విధ్రువ భ్రామకం: వ్యక్తిగత బంధ ద్విధ్రువాల సదిశ మొత్తం

π మరియు σ బంధాలు

ఏకల బంధం: 1 σ బంధం మాత్రమే

ద్విత్వ బంధం: 1 σ + 1 π బంధం

త్రిత్వ బంధం: 1 σ + 2 π బంధాలు

σ బంధం: అక్షం వెంట అతిక్రమణం. π బంధం: అక్షానికి లంబంగా అతిక్రమణం.

సంకరీకరణ సంఖ్య లెక్కించేటప్పుడు π బంధాలు లెక్కించకండి — σ మరియు ఒంటరి జంటలు మాత్రమే.

హైడ్రోజన్ బంధం మరియు వాన్ డర్ వాల్స్ బలాలు

హైడ్రోజన్ బంధం: N-H, O-H, F-H లో ఏర్పడుతుంది. H అయాన్ + ఒంటరి జంట మధ్య ఆకర్షణ.

H₂O అత్యధిక మరిగే బిందువుకు కారణం: శక్తివంతమైన అంతర్ అణు హైడ్రోజన్ బంధాలు.

HF లో అంతర్ అణు H-బంధాలు అధికం → అధిక మరిగే బిందువు (H₂O కంటే తక్కువ)

వాన్ డర్ వాల్స్: అన్ని అణువుల మధ్య ఉండే బలహీన ఆకర్షణ బలాలు. అణు పరిమాణం పెరిగే కొద్దీ ఎక్కువ.

సూత్ర వాల్ట్

రసాయన బంధం — అన్ని ముఖ్య భావనలు వేగ సూచికగా.

సంకరీకరణ సంఖ్య

σ బంధాలు + ఒంటరి జంటలు

π బంధాలు లెక్కించకండి

sp — సరళ రేఖ

2 బంధ జంటలు; 180°

BeCl₂, CO₂, C₂H₂

sp² — సమతల త్రిభుజ

3 బంధ జంటలు; 120°

BF₃, SO₃, CH₂=CH₂

sp³ — చతుర్ముఖి

4 జంటలు (b+lp); 109.5°

CH₄, NH₃, H₂O

NH₃ కోణం

107° (3 σ + 1 lp)

ఒంటరి జంట వికర్షణ తగ్గిస్తుంది

H₂O కోణం

104.5° (2 σ + 2 lp)

2 lp మరింత తగ్గిస్తాయి

వైద్యుతృణాత్మకత క్రమం

F > O > N > Cl > C > H

పౌలింగ్ స్కేల్

ద్విత్వ బంధం

1σ + 1π

C=C, C=O లాంటివి

త్రిత్వ బంధం

1σ + 2π

C≡C, C≡N లాంటివి

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

సంకరీకరణం మరియు VSEPR నమూనా సమస్యలు.

సులభం CH₄ యొక్క సంకరీకరణం మరియు ఆకారం ▾

CH₄ (మీథేన్) యొక్క సంకరీకరణం మరియు ఆకారం నిర్ణయించండి.

C పై σ బంధాలు = 4 (H లతో). ఒంటరి జంటలు = 0

సంకరీకరణ సంఖ్య = 4+0 = 4 → sp³

ఒంటరి జంటలు లేవు → పరిపూర్ణ చతుర్ముఖి ఆకారం, కోణం 109.5°

✓ CH₄: sp³, చతుర్ముఖి, కోణం 109.5°

సులభం BF₃ సంకరీకరణం మరియు ఆకారం ▾

BF₃ యొక్క సంకరీకరణం మరియు ఆకారం.

B పై σ బంధాలు = 3, ఒంటరి జంటలు = 0

సంఖ్య = 3 → sp², సమతల త్రిభుజ ఆకారం

కోణం = 120°. B కి అష్టక నియమం పూర్తి కాలేదు (6 ఎలక్ట్రాన్లు మాత్రమే)

✓ BF₃: sp², సమతల త్రిభుజ, కోణం 120°

మధ్యస్థం NH₃ మరియు H₂O కోణాలు CH₄ కంటే తక్కువ ఎందుకు? ▾

NH₃ (107°) మరియు H₂O (104.5°) కోణాలు CH₄ (109.5°) కంటే తక్కువగా ఉండటానికి కారణం ఏమిటి?

మూడూ sp³. కానీ ఒంటరి జంటల సంఖ్య వేర్వేరు: CH₄:0, NH₃:1, H₂O:2

ఒంటరి జంట-బంధ జంట వికర్షణ > బంధ జంట-బంధ జంట వికర్షణ

NH₃ లో 1 lp → కోణం 109.5° → 107°. H₂O లో 2 lp → 107° → 104.5°

✓ ఒంటరి జంట వికర్షణ బంధ కోణాన్ని తగ్గిస్తుంది: CH₄ > NH₃ > H₂O

EAPCET స్థాయి H₂O అణు ద్విధ్రువ భ్రామకం ≠ 0 ఎందుకు? ▾

H₂O యొక్క అణు ద్విధ్రువ భ్రామకం ఎందుకు శూన్యం కాదు? CO₂ తో పోల్చండి.

CO₂: సరళ రేఖ (sp, 180°). C=O బంధ ద్విధ్రువాలు వ్యతిరేక దిశలలో → పరస్పర రద్దు → μ = 0

H₂O: కోణాకారం (104.5°). O-H బంధ ద్విధ్రువాలు వ్యతిరేక దిశలలో లేవు → రద్దు కావు

H₂O: 2 ఒంటరి జంటలు ద్విధ్రువానికి జోడిస్తాయి → μ ≠ 0

✓ H₂O: μ ≠ 0 (కోణాకారం + lp). CO₂: μ = 0 (సరళ రేఖ)

ఉచ్చు ప్రశ్న PCl₅ లో అన్ని బంధాలు సమానమేనా? ▾

PCl₅ లో అన్ని P-Cl బంధాలు సమానంగా ఉంటాయా?

ఉచ్చు: PCl₅ sp³d కాబట్టి అన్నీ సమానం అంటారు.

PCl₅ ఆకారం: ద్విత్రిభుజ ద్విపిరమిడ్. అక్షీయ (axial) మరియు నిరక్షీయ (equatorial) స్థానాలు ఉన్నాయి.

అక్షీయ Cl-P-Cl కోణం: 90°. నిరక్షీయ కోణం: 120°. బంధ పొడవులు వేర్వేరు.

✓ PCl₅ లో రెండు రకాల బంధాలు: 3 నిరక్షీయ (120°) + 2 అక్షీయ (90°). సమానం కాదు.

తప్పుల విశ్లేషణ

రసాయన బంధంలో EAPCET పరీక్షార్థులు చేసే 5 తప్పులు.

🔢

సంకరీకరణ సంఖ్యలో π బంధాలు లెక్కించడం

σ బంధాలు మరియు ఒంటరి జంటలు మాత్రమే లెక్కించాలి. π బంధాలు కాదు.

❌ తప్పు

CO₂ (O=C=O):
σ+π = 4 బంధాలు
→ sp³ ✗

✓ సరైనది

CO₂: σ బంధాలు = 2
(π బంధాలు 2 లెక్కించకూడదు)
→ sp ✓ (సరళ రేఖ)

💡 σ బంధాలు = ఒకల్ + ద్విత్వ + త్రిత్వ బంధాల సంఖ్య (1 σ ప్రతి బంధంలో). π అదనపు.

📐

NH₃ ను sp² అనుకోవడం (120° కోణం చెప్పడం)

NH₃ sp³ కానీ 1 ఒంటరి జంట వల్ల కోణం 107°. 120° తప్పు.

❌ తప్పు

NH₃: sp², H-N-H = 120° ✗
(ఒంటరి జంట
లెక్కించలేదు)

✓ సరైనది

NH₃: sp³, H-N-H = 107° ✓
3σ + 1lp = 4
→ sp³ కానీ కోణం తక్కువ

💡 ఒంటరి జంట ఉన్న sp³ కోణాలు: NH₃ → 107°, H₂O → 104.5°. ఒంటరి జంట ప్రతి ఒక్కటి కోణాన్ని తగ్గిస్తుంది.

⚖️

BF₃ అష్టక నియమం పాటించినదిగా అనుకోవడం

B కి 6 ఎలక్ట్రాన్లు మాత్రమే (3 బంధాలు × 2 = 6). అష్టక అసంపూర్ణం.

❌ తప్పు

BF₃ లో B:
8 ఎలక్ట్రాన్లు ✗
(అష్టక పూర్తయింది
అని తప్పు)

✓ సరైనది

BF₃ లో B: 6 e⁻ ✓
అష్టక అసంపూర్ణం
Lewis acid గా పని చేస్తుంది

💡 B, Al, Be అష్టక అసంపూర్ణ అణువులు. N, P అష్టక అతిక్రమణ చూపించవచ్చు.

🌊

H₂O మరియు HF మరిగే బిందువులు తప్పుగా అంచనా

H₂O (100°C) > HF (19.5°C) — H₂O లో హైడ్రోజన్ బంధాలు ఎక్కువ (2 donor, 2 acceptor).

❌ తప్పు

HF అధిక మరిగే బిందువు
(F వైద్యుతృణాత్మకత
అధికం కాబట్టి) ✗

✓ సరైనది

H₂O > HF మరిగే బిందువు ✓
H₂O: 4 H-బంధాలు
HF: 2 మాత్రమే

💡 H₂O యొక్క అధిక మరిగే బిందువు దాని అధిక సంఖ్యలో H-బంధాల వల్ల (ప్రతి అణువు 4 వరకు). HF కు 2 మాత్రమే.

🎯

CO₂ ధ్రువమైనది అని చెప్పడం

C=O బంధాలు ధ్రువమైనవి కానీ CO₂ సరళ రేఖ కాబట్టి ద్విధ్రువ భ్రామకం రద్దవుతుంది.

❌ తప్పు

CO₂: C=O ధ్రువ బంధాలు
→ CO₂ ధ్రువ అణువు ✗
(ఆకారం చూడలేదు)

✓ సరైనది

CO₂: సరళ రేఖ (180°)
రెండు C=O రద్దు
→ μ = 0 (అధ్రువ) ✓

💡 బంధ ధ్రువత ≠ అణు ధ్రువత. సమాంతర ఆకారంలో ద్విధ్రువాలు రద్దు అవుతాయి. ఆకారం తప్పనిసరిగా చూడండి.

అధ్యాయ తెలివిడి

EAPCET అంశాల వెయిటేజ్ (2019-2024)

సంకరీకరణం గుర్తించడం

VSEPR ఆకారాలు

ద్విధ్రువ భ్రామకం

హైడ్రోజన్ బంధం

σ మరియు π బంధాలు

అధిక మార్కుల PYQ నమూనాలు

అణువు సంకరీకరణం నిర్ణయించడం NH₃ vs H₂O కోణాల వ్యత్యాసం ద్విధ్రువ భ్రామకం — శూన్యమా కాదా H-బంధం ఉన్న అణువులు σ మరియు π బంధాల సంఖ్య

పరీక్షా వ్యూహం

సంకరీకరణ సంఖ్య = σ బంధాలు + ఒంటరి జంటలు. π బంధాలు లెక్కించకండి. 2→sp, 3→sp², 4→sp³, 5→sp³d, 6→sp³d².
VSEPR ఆకారం: sp³ అయినా ఒంటరి జంటలు ఉంటే ఆకారం మారుతుంది. NH₃ → పిరమిడ్, H₂O → కోణాకారం.
ద్విధ్రువ భ్రామకం ప్రశ్నలకు: ఆకారం చూసి ద్విధ్రువాలు రద్దు అవుతాయా లేదా చెప్పండి. సరళ రేఖ/సమాంతర = రద్దు.
హైడ్రోజన్ బంధం: N, O, F తో H అనుసంధానమైనప్పుడు మాత్రమే. C-H, S-H తో హైడ్రోజన్ బంధం రదు.

భావన కోర్

సూత్ర వాల్ట్

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

తప్పుల విశ్లేషణ

అధ్యాయ తెలివిడి

💡 Suggestions & Feedback

Thank you!