d & f బ్లాక్ మరియు సమన్వయ సమ్మేళనాలు

భావన కోర్

d-బ్లాక్ మూలకాలు — ముఖ్య లక్షణాలు

3d: Sc(21) నుండి Zn(30) వరకు. 4d: Y(39) నుండి Cd(48). 5d: La(57), Hf(72)-Hg(80)

సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ అమరిక: (n-1)d¹⁻¹⁰ ns¹⁻²

ముఖ్య లక్షణాలు: వేరియబుల్ ఆక్సీకరణ స్థానాలు, రంగు అయాన్లు, ఉత్ప్రేరక లక్షణాలు, అయస్కాంత లక్షణాలు

Cr మరియు Cu మినహాయింపులు: Cr=[Ar]3d⁵4s¹, Cu=[Ar]3d¹⁰4s¹

సమన్వయ సమ్మేళనాలు — Werner సిద్ధాంతం

ఆంతరిక గోళం: కేంద్ర లోహం + లిగాండ్లు ([ ] బ్రాకెట్లలో)

బాహ్య గోళం: బ్రాకెట్ బయట అయాన్లు

ఉదా: [Co(NH₃)₆]Cl₃: కేంద్రం Co, లిగాండ్ NH₃, బాహ్య Cl⁻

IUPAC నామకరణం

క్రమం: ముందు ఆనయాన్ లిగాండ్లు (ido), తర్వాత తటస్థ (o), తర్వాత కాటయాన్

ఉదా: [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ → పెంటమ్మీనో క్లోరో కోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్

లిగాండ్ పేర్లు: NH₃=అమ్మీన్, H₂O=అక్వా, Cl⁻=క్లోరో, CO=కార్బోనైల్, CN⁻=సయానో

క్రిస్టల్ ఫీల్డ్ సిద్ధాంతం (CFT)

అష్టముఖి క్షేత్రంలో d ఆర్బిటళ్ళు రెండు సమూహాలుగా విభజన అవుతాయి:

e_g (d_z² మరియు d_x²-y²): అధిక శక్తి

t₂g (d_xy, d_yz, d_xz): తక్కువ శక్తి

Δo = క్రిస్టల్ ఫీల్డ్ విభజన శక్తి

బలమైన లిగాండ్లు: Δo పెద్ద → తక్కువ స్పిన్; బలహీన: Δo చిన్న → అధిక స్పిన్

VBT (వేలెన్స్ బంధ సిద్ధాంతం)

అంతర d-సంకరీకరణం: d²sp³ (అష్టముఖి) — బలమైన లిగాండ్లు

బాహ్య d-సంకరీకరణం: sp³d² (అష్టముఖి) — బలహీన లిగాండ్లు

[Fe(CN)₆]⁴⁻: d²sp³ (బలమైన CN⁻), డయమాగ్నెటిక్

[FeF₆]³⁻: sp³d² (బలహీన F⁻), పారమాగ్నెటిక్

ఈఫ్ఎఫ్ఇసి సూత్రం — లిగాండ్ల వేర్వేరు రకాలు

ఏకదంత (monodentate): ఒకే ఒక్క స్థానంలో బంధం. ఉదా: Cl⁻, NH₃, H₂O

బైడెంటేట్: రెండు స్థానాలలో. ఉదా: en (ethylenediamine), ox²⁻

పాలీడెంటేట్: అనేక స్థానాలలో. ఉదా: EDTA (6-dentate)

చెలేషన్ ప్రభావం: బైడెంటేట్ లిగాండ్లు మరింత స్థిరమైన సమ్మేళనాలు ఇస్తాయి

సూత్ర వాల్ట్

Cr ఎలక్ట్రాన్ అమరిక

[Ar] 3d⁵ 4s¹

అర్ధ నిండిన 3d స్థిరత్వం

Cu ఎలక్ట్రాన్ అమరిక

[Ar] 3d¹⁰ 4s¹

పూర్తి నిండిన 3d స్థిరత్వం

CO Number

లిగాండ్ దాత పరమాణువులు

NH₃ monodentate → 1

Oxidation State

మొత్తం ఛార్జ్ = 0

లిగాండ్ ఛార్జ్ + లోహం = మొత్తం

CFT e_g

d_z², d_x²-y²

అధిక శక్తి (అక్షం వెంట)

CFT t₂g

d_xy, d_yz, d_xz

తక్కువ శక్తి

EDTA

hexadentate

6 దాత పరమాణువులు

లిగాండ్ శక్తి క్రమం

CO > CN⁻ > NH₃ > H₂O > F⁻ > Cl⁻

స్పెక్ట్రోకెమికల్ శ్రేణి

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

సులభం [Fe(CN)₆]³⁻ లో Fe ఆక్సీకరణ స్థానం▾

[Fe(CN)₆]³⁻ లో Fe ఆక్సీకరణ స్థానం?

CN⁻ = -1. మొత్తం ఛార్జ్ = -3

Fe + 6(-1) = -3 → Fe = -3+6 = +3

✓ Fe = +3

EAPCET స్థాయి [Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ IUPAC పేరు▾

[Co(NH₃)₅Cl]Cl₂ IUPAC పేరు రాయండి.

Co = +3 (Cl⁻×1 + Cl₂ బాహ్య). NH₃ = 5 అమ్మీన్, Cl⁻ = క్లోరో

పేరు: పెంటమ్మీనోక్లోరోకోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్

✓ పెంటమ్మీనోక్లోరోకోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్

ఉచ్చు ప్రశ్న [Ni(CO)₄] మరియు [Ni(CN)₄]²⁻ — రెండూ CO No. = 4. సంకరీకరణం?▾

[Ni(CO)₄] మరియు [Ni(CN)₄]²⁻ సంకరీకరణాలు ఒకటేనా?

[Ni(CO)₄]: Ni = 0. CO బలహీన → sp³ → చతుర్ముఖి

[Ni(CN)₄]²⁻: Ni = +2. CN⁻ బలమైన → dsp² → వర్గ సమతల

✓ వేర్వేరు సంకరీకరణాలు: [Ni(CO)₄] = sp³ (చతుర్ముఖి), [Ni(CN)₄]²⁻ = dsp² (వర్గ సమతల)

తప్పుల విశ్లేషణ

🎯

ఆక్సీకరణ స్థానం లెక్కించేటప్పుడు బాహ్య అయాన్లు విస్మరించడం

❌ తప్పు

[Fe(CN)₆]³⁻: Fe = +6 ✗
(6 CN⁻ = -6, మొత్తం = 0)

✓ సరైనది

మొత్తం ఛార్జ్ = -3
Fe+6(-1) = -3
Fe = +3 ✓

💡 ఆక్సీకరణ స్థానం: లోహ ఛార్జ్ + లిగాండ్ ఛార్జ్ = కాంప్లెక్స్ మొత్తం ఛార్జ్.

🧲

అన్ని d-బ్లాక్ సమ్మేళనాలు రంగుతో ఉంటాయని

❌ తప్పు

అన్ని d-బ్లాక్ అయాన్లు
రంగుతో ఉంటాయి ✗

✓ సరైనది

Sc³⁺, Ti⁴⁺, Zn²⁺:
రంగులేదు (d⁰ లేదా d¹⁰) ✓
d ఎలక్ట్రాన్ పరివర్తన కావాలి

💡 రంగు కోసం: d ఎలక్ట్రాన్ పరివర్తన అవసరం. d⁰ (Sc³⁺) మరియు d¹⁰ (Zn²⁺) రంగులేనివి.

🔗

EDTA monodentate అని అనుకోవడం

❌ తప్పు

EDTA monodentate ✗

✓ సరైనది

EDTA hexadentate ✓
6 దాత పరమాణువులు
(4O + 2N)

💡 EDTA: 4 కార్బాక్సైలేట్ O + 2 అమైన్ N = 6 దాత స్థానాలు = hexadentate.

⚙️

CO Number = ఆక్సీకరణ స్థానం అని అనుకోవడం

❌ తప్పు

Co(III): CO No. = 3 ✗
(ఆక్సీకరణ స్థానం = CO No.)

✓ సరైనది

CO No. = లిగాండ్ దాత
పరమాణువుల సంఖ్య ✓
[Co(NH₃)₆]³⁺: CO No. = 6

💡 CO No. = లిగాండ్ సంఖ్య × denticity. ఆక్సీకరణ స్థానం వేరు.

అధ్యాయ తెలివిడి

EAPCET వెయిటేజ్

ఆక్సీకరణ స్థానం

IUPAC నామకరణం

VBT/CFT సంకరీకరణం

PYQ నమూనాలు

ఆక్సీకరణ స్థానం లెక్కIUPAC పేరు Cr/Cu మినహాయింపులుబలమైన vs బలహీన లిగాండ్

పరీక్షా వ్యూహం

ఆక్సీకరణ స్థానం: లోహం + లిగాండ్ ఛార్జ్ = కాంప్లెక్స్ ఛార్జ్.
Cr: [Ar]3d⁵4s¹, Cu: [Ar]3d¹⁰4s¹. ఇవి EAPCET లో తరచు వస్తాయి.
స్పెక్ట్రోకెమికల్ శ్రేణి: CO > CN⁻ > NH₃ > H₂O > F⁻ > Cl⁻.

d & f బ్లాక్ మరియు సమన్వయ సమ్మేళనాలు

భావన కోర్

సూత్ర వాల్ట్

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

తప్పుల విశ్లేషణ

అధ్యాయ తెలివిడి

💡 Suggestions & Feedback

Thank you!