హైడ్రోకార్బన్లు

భావన కోర్

హైడ్రోకార్బన్ రకాలు — వేగ సూచిక


రకంసాధారణ సూత్రంబంధంIUPAC ప్రత్యయం
ఆల్కేన్లుCₙH₂ₙ₊₂ఏకల-ane
ఆల్కీన్లుCₙH₂ₙద్విత్వ (C=C)-ene
ఆల్కైన్లుCₙH₂ₙ₋₂త్రిత్వ (C≡C)-yne
బెంజీన్C₆H₆అరోమాటిక్-benzene

రకం	సాధారణ సూత్రం	బంధం	IUPAC ప్రత్యయం
ఆల్కేన్లు	CₙH₂ₙ₊₂	ఏకల	-ane
ఆల్కీన్లు	CₙH₂ₙ	ద్విత్వ (C=C)	-ene
ఆల్కైన్లు	CₙH₂ₙ₋₂	త్రిత్వ (C≡C)	-yne
బెంజీన్	C₆H₆	అరోమాటిక్	-benzene

ఆల్కేన్ అభిక్రియలు

దహనం: CH₄+2O₂ → CO₂+2H₂O (పూర్తి దహనం)

హాలోజనీకరణం: CH₄+Cl₂ → CH₃Cl+HCl (ఫ్రీ రాడికల్ ప్రక్రియ, UV కాంతి)

Initiation: Cl₂ → 2Cl· (UV)

Propagation: CH₄+Cl· → CH₃·+HCl; CH₃·+Cl₂ → CH₃Cl+Cl·

ఆల్కీన్ అభిక్రియలు

ఇలెక్ట్రోఫైలిక్ అనుబంధం (EAR): C=C + HX → C-C-X

మార్కోవ్నికోఫ్ నియమం: H అదనపు కార్బన్‌పై (ఎక్కువ H ఉన్న) జతవుతుంది

ఉదా: CH₂=CH₂ + HBr → CH₃-CH₂Br (Markovnikov)

ఆక్సీకరణం: KMnO₄ (ఆమ్ల) తో ద్విత్వ బంధం చిద్రించబడుతుంది

ఆల్కైన్ అభిక్రియలు

అసిటిలీన్ (CH≡CH): ముఖ్యమైన ఆల్కైన్

అమ్మోనియాకల్ AgNO₃ తో తెలుపు అవక్షేపం: CH≡CH + 2AgNO₃ → Ag-C≡C-Ag (ఉపయోగం: terminal alkyne గుర్తింపు)

హైడ్రేషన్: CH≡CH + H₂O (H⁺, HgSO₄) → CH₃CHO (acetaldehyde)

బెంజీన్ అభిక్రియలు (EAS)

నైట్రేషన్: C₆H₆ + HNO₃ → C₆H₅NO₂+H₂O (H₂SO₄ ఉత్ప్రేరకం)

హాలోజనీకరణం: C₆H₆ + Cl₂ → C₆H₅Cl+HCl (AlCl₃ ఉత్ప్రేరకం)

సల్ఫోనేషన్: C₆H₆ + H₂SO₄ → C₆H₅SO₃H+H₂O

ఫ్రైడెల్-క్రాఫ్ట్ ఆల్కైలేషన్: C₆H₆ + RX → C₆H₅R+HX (AlCl₃)

బెంజీన్ — ఆర్తో/మెటా/పారా దర్శకత్వం

O,P-దర్శకాలు (activating): -OH, -NH₂, -OCH₃, -CH₃ (electron donating)

M-దర్శకాలు (deactivating): -NO₂, -COOH, -CHO, -CN, -SO₃H (electron withdrawing)

హాలోజన్లు: O,P-దర్శకాలు కానీ deactivating

సూత్ర వాల్ట్

ఆల్కేన్ సూత్రం

CₙH₂ₙ₊₂

CH₄ (మీథేన్) నుండి

ఆల్కీన్ సూత్రం

CₙH₂ₙ

C=C బంధం కలిగి

ఆల్కైన్ సూత్రం

CₙH₂ₙ₋₂

C≡C బంధం

మార్కోవ్నికోఫ్

H అదనపు కార్బన్‌పై

ఎక్కువ H ఉన్న C కు

బెంజీన్ నైట్రేషన్

C₆H₆+HNO₃ → C₆H₅NO₂

H₂SO₄ ఉత్ప్రేరకం

ఆల్కేన్ హాలోజనేషన్

CH₄+Cl₂ → CH₃Cl (UV)

ఫ్రీ రాడికల్ ప్రక్రియ

O,P దర్శకాలు

-OH, -NH₂, -CH₃

ఎలక్ట్రాన్ ఇచ్చేవి

M దర్శకాలు

-NO₂, -COOH, -CHO

ఎలక్ట్రాన్ తీసుకునేవి

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

సులభం CH₃CH=CH₂ + HBr → ? (మార్కోవ్నికోఫ్)▾

CH₃CH=CH₂ + HBr → ? (మార్కోవ్నికోఫ్ నియమం)

C=C: CH₃CH= (1H) మరియు =CH₂ (2H). ఎక్కువ H ఉన్న CH₂ కు H జతవుతుంది

Br మధ్య కార్బన్‌పై జతవుతుంది: CH₃CHBr-CH₃ (2-bromopropane)

✓ ఉత్పత్తి = CH₃CHBrCH₃ (2-bromopropane)

మధ్యస్థం టోలుయీన్ నైట్రేషన్ — ఏ స్థానంలో NO₂ వస్తుంది?▾

టోలుయీన్ (C₆H₅CH₃) నైట్రేషన్ లో NO₂ ఏ స్థానంలో వస్తుంది?

CH₃ = O,P-దర్శకం (ఎలక్ట్రాన్ ఇచ్చే సమూహం)

NO₂ ఆర్తో మరియు పారా స్థానాలలో వస్తుంది

✓ NO₂ ఆర్తో మరియు పారా స్థానాలలో

EAPCET స్థాయి Terminal alkyne గుర్తింపు పరీక్ష▾

Terminal alkyne (R-C≡C-H) ని internal alkyne (R-C≡C-R') నుండి ఎలా గుర్తిస్తారు?

అమ్మోనియాకల్ AgNO₃ వాడండి

Terminal alkyne: R-C≡C-Ag తెలుపు అవక్షేపం ఇస్తుంది

Internal alkyne: అవక్షేపం ఇవ్వదు (terminal H లేదు)

✓ AgNO₃ పరీక్ష: తెలుపు అవక్షేపం → terminal alkyne

ఉచ్చు ప్రశ్న Cl బెంజీన్ లో O,P-దర్శకం కానీ deactivating ఎందుకు?▾

క్లోరోబెంజీన్ లో Cl O,P-దర్శకం కానీ ring ని deactivate చేస్తుంది. ఎందుకు?

Cl -I ప్రభావం (ఎలక్ట్రాన్లు తీసుకుంటుంది) → ring తక్కువ అభిక్రియాశీలం (deactivating)

కానీ Cl ఒంటరి జంటలు mesomeric (+M) → O,P స్థానాలలో ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత → O,P దర్శకత్వం

✓ Cl: -I (deactivating) కానీ +M (O,P-దర్శకం) — రెండు వ్యతిరేక ప్రభావాలు

తప్పుల విశ్లేషణ

📏

మార్కోవ్నికోఫ్: H తక్కువ H ఉన్న C కు వెళ్తుందని

❌ తప్పు

CH₃CH=CH₂+HBr:
CH₃CH₂CH₂Br ✗
(1-bromopropane)

✓ సరైనది

H ఎక్కువ H కు → CH₂ కు H
CH₃CHBrCH₃ ✓
(2-bromopropane)

💡 మార్కోవ్నికోఫ్: H అదనపు H ఉన్న కార్బన్‌పై, ఎలక్ట్రోఫైల్ తక్కువ H ఉన్న కార్బన్‌పై.

⭕

ఆల్కీన్ అభిక్రియ ఆల్కేన్ అభిక్రియ లాగా అనుకోవడం

❌ తప్పు

CH₂=CH₂+HBr:
ఫ్రీ రాడికల్ ✗
(ఆల్కేన్ పద్ధతి)

✓ సరైనది

ఆల్కీన్+HBr:
ఇలెక్ట్రోఫైలిక్ అనుబంధం ✓
EAR — ఎలక్ట్రోఫైల్ H⁺

💡 ఆల్కేన్: ఫ్రీ రాడికల్ (UV కాంతి). ఆల్కీన్: ఇలెక్ట్రోఫైలిక్ అనుబంధం (H⁺ ఎలక్ట్రోఫైల్).

🔵

-NO₂ O,P-దర్శకం అని అనుకోవడం

❌ తప్పు

-NO₂ O,P-దర్శకం ✗
(electron donating అని)

✓ సరైనది

-NO₂ M-దర్శకం ✓
ఎలక్ట్రాన్ తీసుకుంటుంది
Ring deactivated

💡 -NO₂ బలమైన M-దర్శకం. O,P-దర్శకాలు: -OH, -NH₂, -OCH₃, -CH₃, -X.

⚗️

బెంజీన్ ఆల్కేన్ లాంటి అభిక్రియలు చేస్తుందని

❌ తప్పు

బెంజీన్ + Br₂ → అనుబంధం ✗
(ఆల్కీన్ లాగా)

✓ సరైనది

బెంజీన్ + Br₂ (FeBr₃) →
ప్రతిస్థాపన ✓ (EAS)
అనుబంధం కాదు

💡 బెంజీన్ అనుబంధం కంటే ప్రతిస్థాపనం ఇష్టపడుతుంది (అరోమాటిసిటీ సంరక్షించడానికి). Lewis acid ఉత్ప్రేరకం అవసరం.

అధ్యాయ తెలివిడి

EAPCET వెయిటేజ్

మార్కోవ్నికోఫ్ అభిక్రియలు

బెంజీన్ EAS దర్శకత్వం

ఆల్కేన్ హాలోజనేషన్

PYQ నమూనాలు

మార్కోవ్నికోఫ్ ఉత్పత్తిO,P/M దర్శకాలు Terminal alkyne గుర్తింపుEAS అభిక్రియలు

పరీక్షా వ్యూహం

మార్కోవ్నికోఫ్: H ఎక్కువ H ఉన్న C కు, ఎలక్ట్రోఫైల్ తక్కువ H ఉన్న C కు.
O,P-దర్శకాలు: ఎలక్ట్రాన్ ఇచ్చేవి (-OH, -NH₂, -CH₃). M-దర్శకాలు: ఎలక్ట్రాన్ తీసుకునేవి (-NO₂, -COOH).
ఆల్కేన్: ఫ్రీ రాడికల్ (UV). ఆల్కీన్: ఇలెక్ట్రోఫైలిక్. బెంజీన్: EAS (Lewis acid).

భావన కోర్

సూత్ర వాల్ట్

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

తప్పుల విశ్లేషణ

అధ్యాయ తెలివిడి

💡 Suggestions & Feedback

Thank you!