అధ్యాయ పురోగతి
పొర 1 / 5
రసాయన శాస్త్రం అత్యధిక వెయిటేజ్ ★★★★★ 12వ తరగతి

p-బ్లాక్ మూలకాలు

p-Block Elements

p-బ్లాక్ మూలకాలు — గ్రూపు 13-18, ఆక్సోయాన్లు, హైడ్రైడ్లు మరియు ముఖ్య రసాయన ప్రతిచర్యలు EAPCET లో 4-5 ప్రశ్నలు.

4-5EAPCET ప్రశ్నలు
~5%వెయిటేజ్
8ముఖ్య భావనలు
5ఉచ్చులు

భావన కోర్

p-బ్లాక్ అవలోకనం — గ్రూపు 13-18
గ్రూపుసంజ్ఞప్రధాన మూలకాలుEAPCET ముఖ్యత
13 (IIIA)ns²np¹B, Al, Ga, In, Tlబోరాన్ సమ్మేళనాలు, Al గుణాలు
14 (IVA)ns²np²C, Si, Ge, Sn, PbC అలోట్రోపులు, Si సమ్మేళనాలు
15 (VA)ns²np³N, P, As, Sb, BiN ఆక్సైడ్లు, P అలోట్రోపులు
16 (VIA)ns²np⁴O, S, Se, Te, PoS అలోట్రోపులు, SO₂, H₂SO₄
17 (VIIA)ns²np⁵F, Cl, Br, I, Atహాలోజన్ అభిక్రియాశీలత
18 (0)ns²np⁶He, Ne, Ar, Kr, Xeజడ వాయువులు, Xe సమ్మేళనాలు
నైట్రోజన్ (N) ముఖ్య సమ్మేళనాలు

N ఆక్సైడ్లు: N₂O (నవ్వు వాయువు), NO, N₂O₃, NO₂/N₂O₄, N₂O₅

అమ్మోనియా (NH₃): ఆమ్ల హేబర్ ప్రక్రియ: N₂+3H₂ ⇌ 2NH₃ (Fe ఉత్ప్రేరకం)

నైట్రిక్ ఆమ్లం (HNO₃): ఓస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియ, ఆక్సీకరణ చర్యలు

N అధిక బంధ శక్తి (N≡N = 945 kJ/mol) → N₂ అత్యంత నిష్క్రియం

ఫాస్ఫరస్ (P) అలోట్రోపులు

తెలుపు P: P₄ టెట్రాహేడ్రల్ నిర్మాణం; చీకటిలో మెరుస్తుంది; విషం

ఎర్ర P: స్థిరమైనది; నిష్క్రియం; విషం కాదు

నల్ల P: అత్యంత స్థిరమైనది; అర్థవాహకం

P₄O₁₀ (ఫాస్ఫరస్ పెంటాక్సైడ్): అత్యంత శక్తివంతమైన నిర్జలీకరణ కారకం

గంధకం (S) అలోట్రోపులు

రాంబిక్ S (α-S): స్థిర రూపం (298K కింద); S₈ వలయాలు

మోనోక్లినిక్ S (β-S): 368K వరకు స్థిరం

SO₂ = తీవ్ర ఆమ్లం; SO₃ = H₂SO₄ తయారీలో ఉపయోగం

H₂SO₄: నిర్జలీకరణ, ఆక్సీకరణ, మరియు ఆమ్ల లక్షణాలు

హాలోజన్లు (గ్రూపు 17)

అభిక్రియాశీలత క్రమం: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂

F₂ అత్యంత అభిక్రియాశీలం (అత్యంత అయనీకరణ బాహ్యస్తర వాయువు)

ఇంటర్‌హాలోజన్ సమ్మేళనాలు: ClF, ClF₃, BrF₃, IF₅, IF₇

ఆక్సోయాన్లు: ClO⁻(హైపోక్లోరైట్), ClO₂⁻, ClO₃⁻, ClO₄⁻(పర్క్లోరేట్)

బోరాన్ (B) ముఖ్య లక్షణాలు

B గ్రూపు 13 లో ఏకైక లోహేతర మూలకం

BF₃: లూయీస్ ఆమ్లం (అష్టక అసంపూర్ణం)

బోరాక్స్ (Na₂B₄O₇·10H₂O): బఫర్, వ్యాపారంలో ఉపయోగం

అలుమినియం: ఆంఫోటెరిక్ లోహం (ఆమ్లం మరియు క్షారం రెండింటిలోనూ కరుగుతుంది)

సూత్ర వాల్ట్

హేబర్ ప్రక్రియ
N₂+3H₂ ⇌ 2NH₃ (Fe)
450°C, 200 atm
ఓస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియ
4NH₃+5O₂ → 4NO+6H₂O (Pt)
HNO₃ తయారీ 1వ దశ
సంపర్క ప్రక్రియ
2SO₂+O₂ ⇌ 2SO₃ (V₂O₅)
H₂SO₄ తయారీ
N≡N బంధ శక్తి
945 kJ/mol
అత్యంత శక్తివంతమైన బంధం
హాలోజన్ క్రమం
F>Cl>Br>I (అభిక్రియాశీలత)
ఎలక్ట్రో నెగటివిటీ కూడా
XeF₂ VSEPR
sp³d — సరళ రేఖ
3 ఒంటరి జంటలు
ఫాస్ఫరస్ అలోట్రోపులు
తెలుపు>ఎర్ర>నల్ల (స్థిరత్వం)
నల్లది అత్యంత స్థిరం
గంధకం అలోట్రోపులు
రాంబిక్ (α) < 369K స్థిరం
S₈ వలయ నిర్మాణం

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

సులభం N₂O యొక్క సాధారణ పేరు ఏమిటి?
N₂O వాయువు యొక్క సాధారణ పేరు మరియు ఉపయోగం.
1
N₂O = నైట్రస్ ఆక్సైడ్ = నవ్వు వాయువు (Laughing gas)
2
అనస్థీషియా (శస్త్రచికిత్స) మరియు ఫుడ్ గ్రేడ్ గ్యాస్ గా ఉపయోగం
✓ N₂O = నవ్వు వాయువు (Laughing gas)
మధ్యస్థం F₂ అత్యంత అభిక్రియాశీలం ఎందుకు?
F₂ హాలోజన్లలో అత్యంత అభిక్రియాశీలం అని ఎందుకు?
1
అత్యంత అధిక వైద్యుతృణాత్మకత (4.0), తక్కువ బంధ వియోజన శక్తి (F-F = 158 kJ/mol)
2
అత్యంత బలమైన ఆక్సీకరణ కారకం — ఎలక్ట్రాన్లు తీసుకోవడంలో శ్రేష్ఠమైనది
✓ F₂: అధిక ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ + తక్కువ F-F బంధ శక్తి → అత్యంత అభిక్రియాశీలం
EAPCET స్థాయి XeF₄ యొక్క నిర్మాణం మరియు ఆకారం
XeF₄ యొక్క VSEPR ఆకారం నిర్ణయించండి.
1
Xe: 4σ బంధాలు (F తో) + 2 ఒంటరి జంటలు = 6 ఎలక్ట్రాన్ జంటలు
2
సంకరీకరణ: sp³d² (6 జంటలు → అష్టముఖి ఎలక్ట్రాన్ జ్యామితి)
3
2 ఒంటరి జంటలు అక్షీయ స్థానాలలో → వర్గ సమతల ఆకారం
✓ XeF₄: sp³d², వర్గ సమతల (Square Planar)
EAPCET స్థాయి H₂SO₄ నిర్జలీకరణ కారక చర్య
H₂SO₄ + Cu → ? (గాఢ H₂SO₄)
1
గాఢ H₂SO₄ వేడిచేసినప్పుడు ఆక్సీకరణ కారకంగా పని చేస్తుంది
2
Cu + 2H₂SO₄ (గాఢ) → CuSO₄ + SO₂↑ + 2H₂O
✓ CuSO₄ + SO₂ + H₂O. SO₂ వాయువు వెలువడుతుంది.
ఉచ్చు ప్రశ్న అభిక్రియాశీలత క్రమంలో F₂ < Cl₂ అని ఎందుకు కాదు?
F యొక్క ఎలక్ట్రాన్ అభినందన ఎంథల్పీ Cl కంటే తక్కువ — అయినా F అభిక్రియాశీలం ఎక్కువ. ఎందుకు?
1
ఉచ్చు: EA(F) < EA(Cl) → F తక్కువ అభిక్రియాశీలం అని అనుకుంటారు. తప్పు.
2
F అభిక్రియాశీలత పెద్ద ఎంపిక — అయనీకరణ, బంధ వియోజన, జలీకరణ శక్తులన్నీ పరిశీలించాలి
3
F-F బంధ వియోజన శక్తి తక్కువ (158 kJ) + అత్యంత అధిక వైద్యుతృణాత్మకత → సమగ్రంగా F అభిక్రియాశీలత అధికం
✓ F అభిక్రియాశీలత: తక్కువ F-F వియోజన శక్తి + అధిక ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ + అత్యంత స్థిరమైన F⁻. EA మాత్రమే నిర్ణయించదు.

తప్పుల విశ్లేషణ

🧪
తెలుపు P స్థిరమైనది అని అనుకోవడం
తెలుపు P అత్యంత అస్థిరమైనది. ఎర్ర P మరియు నల్ల P మరింత స్థిరమైనవి.
❌ తప్పు
తెలుపు P = స్థిరమైన
అలోట్రోపు ✗
✓ సరైనది
తెలుపు P: అత్యంత
అస్థిరమైనది ✓
నల్ల P: అత్యంత స్థిరం
💡 స్థిరత్వ క్రమం: తెలుపు < ఎర్ర < నల్ల P. తెలుపు P విషం మరియు స్వయంగా మండుతుంది.
💧
HF బలమైన ఆమ్లం అని అనుకోవడం
HF బలహీన ఆమ్లం. HCl, HBr, HI బలమైన ఆమ్లాలు. F-H బంధ శక్తి ఎక్కువ కాబట్టి అయనీకరణ తక్కువ.
❌ తప్పు
HF = బలమైన ఆమ్లం ✗
(F అత్యంత అభిక్రియాశీలం
అని)
✓ సరైనది
HF = బలహీన ఆమ్లం ✓
H-F బంధ శక్తి అధికం
→ తక్కువ అయనీకరణ
💡 ఆమ్ల బలం: HI > HBr > HCl >> HF. H-X బంధ శక్తి తగ్గిన కొద్దీ ఆమ్ల బలం పెరుగుతుంది.
⬆️
N ఆక్సైడ్లు అన్నీ ఆమ్ల ఆక్సైడ్లు అని అనుకోవడం
N₂O నిర్లిప్త ఆక్సైడ్. NO కూడా నిర్లిప్తం.
❌ తప్పు
N₂O = ఆమ్ల ఆక్సైడ్ ✗
(నీటితో చర్య జరుగుతుంది
అని)
✓ సరైనది
N₂O = నిర్లిప్త ఆక్సైడ్ ✓
NO = నిర్లిప్తం ✓
NO₂ = ఆమ్ల ఆక్సైడ్
💡 N₂O మరియు NO నిర్లిప్త ఆక్సైడ్లు. NO₂, N₂O₃, N₂O₅ ఆమ్ల ఆక్సైడ్లు.
🔬
BF₃ లూయీస్ ఆమ్లం అని తెలియకపోవడం
B కి అష్టక అసంపూర్ణం (6e⁻) → ఎలక్ట్రాన్ జంట స్వీకరిస్తుంది → లూయీస్ ఆమ్లం.
❌ తప్పు
BF₃ లూయీస్ క్షారం ✗
(F లు ఉంటాయని)
✓ సరైనది
BF₃: B లో 6e⁻ మాత్రమే ✓
ఎలక్ట్రాన్ జంట
స్వీకరిస్తుంది → లూయీస్ ఆమ్లం
💡 BF₃, AlCl₃, FeCl₃ లూయీస్ ఆమ్లాలు (అష్టక అసంపూర్ణం). NH₃, H₂O లూయీస్ క్షారాలు (ఒంటరి జంటలు ఇస్తాయి).
🔴
రాంబిక్ S → మోనోక్లినిక్ S మార్పు ఉష్ణోగ్రత తప్పు
పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత = 369K (96°C). దీన్ని 273K లేదా 300K అని తప్పుగా రాస్తారు.
❌ తప్పు
α-S → β-S మార్పు
273K వద్ద ✗
✓ సరైనది
α-S → β-S at 369K ✓
(96°C)
ఈ పైన β-S స్థిరం
💡 S యొక్క పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత = 369K = 96°C. దీని కింద α (రాంబిక్) స్థిరం, పైన β (మోనోక్లినిక్) స్థిరం.

అధ్యాయ తెలివిడి

EAPCET వెయిటేజ్
N సమ్మేళనాలు/ఆక్సైడ్లు
~9
హాలోజన్ అభిక్రియాశీలత
~8
Xe సమ్మేళనాలు/VSEPR
~7
S/P అలోట్రోపులు
~6
PYQ నమూనాలు
హేబర్/ఓస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియలుహాలోజన్ క్రమాలు XeF₂, XeF₄, XeF₆ ఆకారాలుఇంటర్‌హాలోజన్ సమ్మేళనాలు
పరీక్షా వ్యూహం
  • N ఆక్సైడ్లు క్రమం: N₂O, NO (నిర్లిప్త), N₂O₃, NO₂, N₂O₅ (ఆమ్ల). ఆక్సీకరణ స్థానాలు: +1,+2,+3,+4,+5.
  • హాలోజన్ అభిక్రియాశీలత: F>Cl>Br>I. ఆమ్ల బలం: HI>HBr>HCl>>HF.
  • Xe సమ్మేళనాలు: XeF₂ (సరళ), XeF₄ (వర్గ సమతల), XeF₆ (వికృత అష్టముఖి).
  • హేబర్ ప్రక్రియ: N₂+3H₂⇌2NH₃, Fe ఉత్ప్రేరకం, 450°C, 200atm.
Share

💡 Suggestions & Feedback

We read every message

To keep feedback accountable, we verify your email before accepting messages.

Already a student? Log in to skip this step.