పర్యావరణ మరియు దైనందిన జీవిత రసాయన శాస్త్రం

భావన కోర్

పర్యావరణ కాలుష్యం — ముఖ్య కాలుష్యకారులు


రకంముఖ్య కాలుష్యకారులుప్రభావాలు
వాయు కాలుష్యంCO, SO₂, NO₂, O₃, CFCఆమ్ల వర్షం, ఓజోన్ క్షీణత
జల కాలుష్యంపురుగుమందులు, భారలోహాలు, బ్యాక్టీరియాEutrophication, BOD పెరుగుదల
మట్టి కాలుష్యంPesticides, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలునేల నిర్మాణం చెడిపోవడం

రకం	ముఖ్య కాలుష్యకారులు	ప్రభావాలు
వాయు కాలుష్యం	CO, SO₂, NO₂, O₃, CFC	ఆమ్ల వర్షం, ఓజోన్ క్షీణత
జల కాలుష్యం	పురుగుమందులు, భారలోహాలు, బ్యాక్టీరియా	Eutrophication, BOD పెరుగుదల
మట్టి కాలుష్యం	Pesticides, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు	నేల నిర్మాణం చెడిపోవడం

ఓజోన్ క్షీణత (Ozone Depletion)

CFC (క్లోరో ఫ్లోరో కార్బన్లు) స్ట్రాటోస్ఫియర్ లో O₃ ను నష్టపరుస్తాయి

Cl· రాడికల్ chain reaction: Cl·+O₃ → ClO·+O₂; ClO·+O → Cl·+O₂

ఒక Cl అనేక O₃ అణువులు నష్టపరుస్తుంది (chain reaction)

ఓజోన్ రంధ్రం: UV-B కిరణాలు → skin cancer, DNA damage

దైనందిన జీవిత రసాయన శాస్త్రం — ఔషధాలు

Analgesics (నొప్పి నివారణ): Aspirin (acetylsalicylic acid), Paracetamol, Morphine

Antacids (ఆమ్ల నిరోధకాలు): Mg(OH)₂, Al(OH)₃, NaHCO₃

Antibiotics: Penicillin, Streptomycin, Chloramphenicol

Antiseptics: TCP, Dettol (chloroxylenol), Savlon

సబ్బులు మరియు Detergents

సబ్బు: ఉన్నత కొవ్వు ఆమ్లాల Na/K లవణాలు. Saponification: ఎస్టర్+NaOH → సబ్బు

సబ్బు మృదువైన నీటిలో పని చేస్తుంది కానీ కఠినమైన నీటిలో scum ఇస్తుంది

Synthetic Detergents: సోడియం డొడెసైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్

Detergents కఠిన నీటిలో పని చేస్తాయి (biodegradable vs non-biodegradable)

పాలీమర్లు — అదనపు

Natural rubber: cis-1,4-polyisoprene (C₅H₈)ₙ

Vulcanization: S తో వేడిచేసి బలమైన rubber తయారు

Buna-S: Butadiene + Styrene (copolymer)

Neoprene: Chloroprene పాలీమరైజేషన్

సూత్ర వాల్ట్

Saponification

ఎస్టర్ + NaOH → సబ్బు + ఆల్కహాల్

అల్కలీన్ hydrolysis

ఓజోన్ క్షీణత

CFC → Cl· → O₃ నష్టం

Chain reaction

Aspirin

Acetylsalicylic acid

Analgesic + Antipyretic

BOD

Biological Oxygen Demand

↑ BOD → కాలుష్యం ↑

Natural rubber

cis-polyisoprene

Vulcanization: S తో

పరిష్కృత ఉదాహరణలు

సులభం Aspirin అంటే ఏమిటి? దాని ఉపయోగం?▾

Aspirin రసాయన పేరు మరియు వైద్య ఉపయోగాలు?

Aspirin = Acetylsalicylic acid. Kolbe-Schmitt ఉపయోగించి salicylic acid నుండి తయారు.

ఉపయోగాలు: నొప్పి నివారణ (analgesic), జ్వర నివారణ (antipyretic), వాపు నివారణ (anti-inflammatory)

✓ Aspirin = Acetylsalicylic acid. Analgesic + Antipyretic.

మధ్యస్థం సబ్బు కఠిన నీటిలో ఎందుకు పని చేయదు?▾

సబ్బు కఠిన నీటిలో (Ca²⁺, Mg²⁺) ఎందుకు పని చేయదు?

Ca²⁺, Mg²⁺ అయాన్లు సబ్బు యొక్క కొవ్వు ఆమ్ల అయాన్లతో (RCOO⁻) అయోగ్య (insoluble) లవణాలు తయారు చేస్తాయి

RCOO⁻ + Ca²⁺ → (RCOO)₂Ca (scum) → నిష్ఫలమైన లావ అవుతుంది

✓ Ca²⁺, Mg²⁺ లు సబ్బుతో అయోగ్య లవణాలు (scum) ఏర్పడతాయి

తప్పుల విశ్లేషణ

🌍

CO₂ ఓజోన్ ను నేరుగా నష్టపరుస్తుందని

❌ తప్పు

CO₂ ఓజోన్ క్షీణత కు ✗

✓ సరైనది

CFC (Cl రాడికల్) ✓
CO₂: greenhouse effect
(వేరే సమస్య)

💡 ఓజోన్ క్షీణత: CFC లు (Cl రాడికల్లు). Greenhouse effect: CO₂, CH₄, N₂O. రెండు వేర్వేరు సమస్యలు.

🧴

Detergents కఠిన నీటిలో పని చేయవని

❌ తప్పు

Detergents కఠిన నీటిలో ✗ ✗

✓ సరైనది

Detergents కఠిన నీటిలో ✓
(సబ్బు కాదు)
Sulphonate సమూహాలు

💡 Detergents కఠిన నీటిలో పని చేస్తాయి. Sulphonate సమూహాలు Ca²⁺, Mg²⁺ తో అయోగ్య లవణాలు ఇవ్వవు.

అధ్యాయ తెలివిడి

EAPCET వెయిటేజ్

ఔషధ వర్గీకరణ

సబ్బు vs Detergent

పర్యావరణ కాలుష్యం

PYQ నమూనాలు

Aspirin (Acetylsalicylic acid)CFC ఓజోన్ క్షీణత SaponificationBOD మరియు జల కాలుష్యం

పరీక్షా వ్యూహం

Aspirin = Acetylsalicylic acid. Analgesic + Antipyretic. Kolbe-Schmitt నుండి.
CFC: ఓజోన్ క్షీణత. CO₂: Greenhouse effect. రెండు వేర్వేరు పర్యావరణ సమస్యలు.
సబ్బు: కఠిన నీటిలో scum. Detergents: కఠిన నీటిలో పని చేస్తాయి.